In de media
Titel
Datum
Publicatie
Onderwerp
Genre
Mecenaat verrijkt
11/7/2011
de Volkskrant
mecenaat
interview


De Zilveren Anjer

De Zilveren Anjer is in 1950 ingesteld door prins Bernhard en het Prins Bernhard Fonds. Koningin Beatrix reikt vandaag Zilveren Anjers uit aan Han Nefkens, aan gravin Isabelle zu Ortenburg - gravin van Aldenburg Bentinck (De Steeg, 1925) voor haar inzet voor de instandhouding van Kasteel Middachten, en aan Joke Sickmann (Amsterdam, 1932) voor haar activiteiten in haar woonplaats Amersfoort op het gebied van geschiedenis.

INTERVIEW HAN NEFKENS, MECENAS


Zoveel geld als hij hoeven mensen heus niet aan kunstenaars te schenken, zegt Han Nefkens. 'Je kunt ook een werk in opdracht geven of voor een beurs zorgen.'

Door Jonathan Witteman

Uit de kast komen als homo en later als hiv-patiënt viel Han Nefkens (1954) minder zwaar dan zijn meest recente coming-out: als mecenas. 'Ik heb er nooit moeite mee gehad er voor uit te komen dat ik homo was en ook nooit dat ik seropositief was. Dat heb ik altijd als feiten des levens gezien, niet als dingen om je voor te schamen. Maar met het mecenaat lag het moeilijker, want het betekende dat ik kenbaar moest maken dat ik geld had. Mijn grote angst was dat mensen zouden denken: kijk hem eens.' Ruim een decennium is Han Nefkens een van 's werelds meest ambitieuze mecenassen van hedendaagse beeldende kunst. De eerste jaren alleen als anonieme weldoener, sinds 2005 in bedeesde openheid. Een 'De Medici voor de 21ste eeuw', noemde de Spaanse krant El Mundo hem. De inmiddels meer dan vierhonderd werken in zijn verzameling - van kunstenaars als Jeff Wall, Bill Viola, Pipilotti Rist, Robert Zandvliet - gaf hij bijna allemaal in permanente bruikleen aan musea als Boijmans Van Beuningen, Museum de Pont, Fundació Joan Miró in Barcelona en FRAC Nord-Pas de Calais in Duinkerken. Voor talentvolle curatoren riep hij de H+F Curatorial Grant in het leven, voor de strijd tegen hiv is er ArtAids, voor artistieke mode-ontwerpers H+F Fashion on the Edge, voor veelbelovende Spaanstalige schrijvers de Han Nefkens-beurs. Nefkens heeft zijn rumoerige woonplaats Barcelona, in de greep van protesten tegen de Spaanse regering, voor een paar dagen ingeruild voor Nederland. Want vanaf zaterdag eert museum Boijmans Van Beuningen de eerste tien jaar van Han Nefkens als mecenas met een tentoonstelling. En vandaag zal koningin Beatrix in het Paleis op de Dam de Zilveren Anjer 2011 op zijn revers spelden. Nefkens krijgt de onderscheiding van het Prins Bernhard Cultuurfonds voor zijn 'wezenlijke rol bij het realiseren van de ambities van culturele instellingen'. 'Ik zal de majesteit zeggen hoe bijzonder vereerd ik ben met de erkenning', blikt Nefkens vooruit in de lounge van het Amsterdamse Hotel de l'Europe,Maar ik zal haar ook zeggen dat ik het toch vooral zie als erkenning voor alle mensen met wie ik de afgelopen tien jaar heb samengewerkt.' Is hij altijd zo altruïstisch geweest? 'Het woord altruïsme klinkt alsof ik iets moet opofferen om aan anderen te geven. Maar ik heb niet het gevoel dat ik iets kwijtraak, maar juist dat het me verrijkt.'

Enorme motor

Nefkens stamt uit een rijk ondernemersgeslacht. Zijn vader, een inmiddels 92-jarige architect, vergaarde zijn fortuin als projectontwikkelaar. Kunst verzamelen is geen ongewone hobby voor de welgestelden, maar Nefkens is allesbehalve een gewone verzamelaar. De honderden kunstwerken uit zijn collectie ziet hij vrijwel alleen in musea. Wie deelt, is niet alleen, is Nefkens' adagium. Zijn leven als beschermheer van de kunsten begon in 1999, met een ervaring die Nefkens in bijna religieuze termen beschrijft. 'In de lente van 1999 liep ik in Parijs een tentoonstelling binnen van Pipilotti Rist. Haar tentoonstellingen zijn een onderdompeling - sensueel, je voelt het water, je ruikt het mos. Toen dacht ik: dit is een wereld waarin ik een rol moet spelen. Hoe, wist ik niet. Maar ik wist wel: dat wat ik mooi vind, wil ik delen. Dus thuis aan de muur hangen, was geen optie. In 1987 bleek Nefkens hiv-positief te zijn. Nefkens, tot dan toe radiocorrespondent in Mexico voor onder meer de VARA en de VPRO, zei het journalistenbestaan vaarwel en begon aan wat uiteindelijk zijn debuutroman zou worden, het autobiografische Bloedverwanten (1995). Eind 2001 leek het hiv-virus hem er definitief onder te krijgen. Nefkens liep een hersenontsteking op, een veel voorkomende aandoening bij hiv-patiënten. De eerste maanden van zijn ziekte was hij praktisch dement. Maar in tegenstelling tot veel van zijn lotgenoten keerde Nefkens terug uit de wildernis, zoals hij het zelf verwoordt. Zijn cognitieve vermogens zijn weer helemaal terug, zegt Nefkens, hoewel hij zich niet alles van voor 2001 even goed herinnert - alleen de greatest hits. In 2008 verscheen De gevlogen vogel, Nefkens' verslag van zijn jarenlange herstelproces. Het toekomstperspectief van Nefkens is positief. Hij hield een groot gevoel van urgentie over aan zijn ziekte. In vijfjarenplannen denkt hij niet, het moet nu gebeuren. 'Ik ben zo dicht bij de dood gekomen, dat heeft een enorme motor in me doen ontbranden.'

Aandeelhouder

Nefkens noemt zich liever 'kunstactivist' dan mecenas of verzamelaar. Hij geeft opdrachten, schrijft wedstrijden uit. De ArtAids Video Awards bijvoorbeeld, een prijs voor videotalent. Uit de 45 gegadigden koos Nefkens de 28-jarige Braziliaanse videokunstenaar Gabriel Mascaro tot winnaar. 'Het is bijzonder dat we daardoor kunst te zien krijgen die we anders misschien niet zo snel zouden zien. Mascaro is iemand die net een duwtje in de rug nodig heeft om ook in Europa door te breken.' Mocht staatssecretaris Zijlstra vandaag de Zilveren Anjer-uitreiking opluisteren met zijn aanwezigheid, wat zou Nefkens hem dan willen zeggen? 'Ik zou hem willen vragen of hij van kunst houdt. Want uit zijn maatregelen spreekt geen liefde voor kunst. Ik zou hem ook willen zeggen dat ik het toejuich als mecenassen meer worden betrokken bij de kunsten. Maar dat moet náást de overheid gebeuren, niet zonder.' Zijn belangrijkste advies is: 'We moeten in Nederland af van de mythe dat je alleen mecenas kunt zijn als je vermogend bent. Als je met vijftien mensen ieder jaar 2.000 euro inlegt, kun je al enorm veel doen. Je kunt een werk in opdracht geven, je kunt een kunstenaar een beurs schenken, je kunt een publicatie financieren. Zo maak je mensen aandeelhouder van de cultuursector. Ik weet zeker dat er in Nederland duizenden mensen rondlopen die iets zouden willen bijdragen, maar niet weten waar ze moeten beginnen.'
Mecenaat verrijkt
 
 
ArtAids

De ArtAids stichting werd in 2006 opgericht op initiatief van Han Nefkens. ArtAids gaat de strijd aan tegen AIDS, met de kracht van kunst als belangrijkste wapen. ArtAids nodigt vooraanstaande kunstenaars uit om op AIDS en aanverwante problemen geïnspireerd werk voort te brengen. Deze kunstwerken worden ingezet om mensen bewust te maken en hun betrokkenheid aan te moedigen.

Fundació Han Nefkens

De Han Nefkens Stichting is een non-profit organisatie die in 2009 in Barcelona is opgericht met als doel eigentijdse kunstwerken voort te brengen. Haar belangrijkste missie bestaat uit het stimuleren van scheppend werk in Barcelona, door internationale kunstenaars de mogelijkheid te bieden om kunstwerken te creëren en deze in de stad te laten zien en het bevorderen van andere aspecten van de hedendaagse creatie.

H+F

In 2000 begon Han Nefkens met het verzamelen van kunst die hij onderbracht in de H+F Collectie, genoemd naar hemzelf en zijn levensgezel Felipe. Sindsdien is hij niet alleen actief als verzamelaar maar ook als initiator van internationale kunstprojecten, vaak in samenwerking met musea en andere kunstinstellingen.