In de media
Titel
Datum
Publicatie
Onderwerp
Genre
HAN NEFKENS: DE VERZAMELAAR DIE DE TIJD VANGT
18/1/2014
Beis Magazine
mecenaat
interview
Door Emilio Martínez Conde

De in 1954 in Rotterdam geboren Han Nefkens is een van de meest atypische verzamelaars van het internationale artistieke landschap. Hij is journalist en schrijver en werd in 2012 onderscheiden met de GAC-prijs (de prijs van de Galeries d’Art de Catalunya) voor de beste verzamelaar. Al jarenlang woont hij in Barcelona, waar vandaan hij via zijn stichtingen leiding geeft aan verschillende projecten. Aan de wanden van zijn huis hangen nauwelijks schilderijen. Die hangen namelijk in de musea van half Europa.

-        Wat betekent het voor u om verzamelaar te zijn?

Dat betekent het delen van ervaringen. Het is niet het vergaren van dingen, maar het doordringen in de wereld om te laten zien wat mij ontroert. Het is het verrijken van mijn eigen leven en dat van anderen.

-        Uw vader bezit een aanzienlijke verzameling antiquiteiten en Precolumbiaanse kunst. Hebt u zijn gevoeligheid voor de kunst geërfd?

Mijn vader is architect en architecten beschikken natuurlijk over een esthetische sensibiliteit. Ik denk dat ik die esthetische sensibiliteit van hem heb geërfd. Ik ben opgegroeid in een huis met kunst, met mooie dingen, en daarmee kon ik me identificeren.

-        U bent naast verzamelaar ook mecenas. U werkt samen met de kunstenaars zelf bij het maken van hun werk. Waaruit bestaat uw werk?

ArtAids is een stichting ter bestrijding van het HIV-stigma in de kunst. Wij verlenen internationale kunstenaars opdracht voor werken die de problematiek van het virus weerspiegelen. Ze doen dat over het algemeen metaforisch, bijvoorbeeld door een aanklacht tegen de vorm van leven van ons als HIV-lijders. Je kunt nu op de Mercat de Santa Caterina in Barcelona een sculptuur zien - een zitbank - waarvoor we opdracht hebben verleend aan de Amerikaanse kunstenaar Lawrence Weiner.

We selecteren de meest adequate kunstenaars voor het uitvoeren van een kunstwerk, bijvoorbeeld voor ArtAids, een museum in Nederland of het MACBA in Barcelona. Daarna praten we met de uitverkorene over wat we willen. Weiner stelde ons verschillende vragen, zoals: “Wat is een kenmerkende plaats in Barcelona? Waar gaan de mensen dagelijks heen? Het is vrij duidelijk dat dat niet de kerk is. Dat is de markt!” Hij stuurde ons een voorstel en wij hielpen hem met het maken, want hij wilde het helemaal in Catalonië doen. Het idee is dat de mensen die naar de markt gaan op de bank gaan zitten om uit te rusten, een sigaar te roken of iets te lezen, wat nogal poëtisch, nogal raadselachtig is …

Door middel van werken waarvoor we opdracht verlenen wijst ArtAids erop dat er geen reden is om mensen uit te sluiten die met HIV leven. Zo heb ik de afgelopen vijf of zes jaar gewerkt. Ik koop geen kunst meer, ik verleen altijd een opdracht aan een kunstenaar, omdat ik daar meer plezier in heb, het plezier daar te zijn, op het moment zelf of voordat het kunstwerk ontstaat. Net als de vroedvrouw die er van het begin tot het einde bij is. Ik vind het fijn met de kunstenaars te kunnen werken en met hen een dialoog te hebben. Dit is voor mij een veel rijkere vorm van het beleven van kunst dan een al gemaakt kunstwerk te kopen.

-        Is er dus een duidelijk onderscheid tussen wat de Stichting ArtAids doet met een met HIV in verband staande thematiek en het produceren van kunstwerken vanuit de Stichting Han Nefkens?

Precies. De Stichting Han Nefkens heeft geen thema’s, daar beslist de kunstenaar over; hoewel de doelstelling dat het werk eindigt in een museum of een openbare ruimte in beide gevallen gelijk is.

-        U leeft al zesentwintig jaar met HIV en u heeft tijdens uw ziekte moeilijke momenten beleefd. U heeft vaak herhaald dat u de tijd probeert te vangen.

Ik denk dat we allemaal de tijd willen vangen. We hebben de illusie dat we eeuwig voort kunnen leven, dat de tijd stilstaat, maar de tijd is iets heel kortstondigs. Wat me nou juist interesseert is de tijd te kunnen vangen.

De eerste tentoonstelling met werken uit mijn verzameling heet The Suspended Moment (“Het Opgeschorte Moment”). De conservator koos deze titel op het moment dat ze de werken zag. Ik had me niet gerealiseerd dat dit het gemeenschappelijke thema was van alle werken. Ik begon na te denken en ja, dat is de thematiek van mijn leven: ik ben me heel bewust van het tijdsverloop doordat ik met HIV leef. De situatie is nu veel meer onder controle dan zesentwintig jaar geleden. Voorheen was ik een “je gaat dood”. Omdat ik geen jarenlang meer dacht te kunnen leven, groeide mijn behoefte om vormen te vinden om de tijd te vangen: met de kunst, door het delen van de kunst en ook door te schrijven.

-        Voelt u als kunstbevorderaar niet dat u deel heeft uitgemaakt van het proces en dat u, derhalve, op de een of andere wijze ook deel uitmaakt van het werk?

De kunstenaar is natuurlijk het belangrijkst. Ik kan me op geen enkele manier met de kunstenaar vergelijken, maar ik voel wel een bepaalde voldoening en plezier dat ik de schepping van een kunstwerk mogelijk heb gemaakt.

-        De economische crisis heeft, in ieder geval in Spanje, de begrotingsposten voor cultuur teruggebracht. Zijn stichtingen zoals de uwe tegenwoordig onontbeerlijker dan vroeger?

Natuurlijk, maar ik begon al veel eerder (in 2006) met produceren. Het beste, en dat denk ik nog steeds, is de combinatie van de twee dingen. De staat heeft een heel belangrijke rol: de staat moet de cultuur bevorderen en beschermen. De cultuur is van vitaal belang voor onze beschaving. Het niet erkennen van de cultuur is een vorm van het niet erkennen van wie we zijn. Door middel van de kunst kunnen we begrijpen wie we zijn en kunnen we de wereld begrijpen. Ieder kunstwerk heeft het zowel over de kunstenaar als over de ons omringende wereld. Stel je eens een wereld voor zonder kunst. Een wereld zonder schilderijen, boeken, fotografie of iets anders dat onze maatschappij weerspiegelt. Dat zou verschrikkelijk zijn, dat zou onleefbaar zijn.

Daarom moet de overheid van een beschaafd land een belangrijke rol spelen in de cultuur. Bovendien geloof ik dat het belangrijk is dat de mensen zich betrokken voelen, dat ze de mogelijkheid hebben te kunnen delen en zich persoonlijk te kunnen verrijken. Als er over mecenassen wordt gesproken, dan wordt gedacht aan mensen met veel geld, maar zo is het niet. Als je je verenigt met vrienden en ieder 1.000 euro inlegt, dan heb je per jaar 20.000 euro. Met dit geld kun je opdracht geven voor een werk, kun je helpen een boek of een catalogus uit te geven, kun je een in het buitenland woonachtige kunstenaar naar Spanje uitnodigen of, omgekeerd, een werk kopen dat daarna in verschillende huishoudens circuleert… Met duizend euro per jaar kun je een mecenas zijn. Het is slechts een kwestie van je organiseren.

-        En kun je op individueel niveau iets doen met een beperkt budget?

Ja, natuurlijk. Dat is een heel interessante uitdaging. Je kunt met kleine bedragen beginnen kunstenaars te zoeken die je goed vindt en die toekomst hebben. Het is heel makkelijk als je geld hebt om een werk te kopen van een volledig erkende kunstenaar. Als je weinig hebt, begin dan met jonge kunstenaars. Je zult leren een onderscheid te maken tussen de goede kunstenaars, degenen die zich gaan ontwikkelen, en degenen die dat niet zullen doen. Het is een grotere uitdaging, maar ook een groter plezier.

-        Waarom is een Wet op het Mecenaat belangrijk?

Om twee redenen. De voornaamste reden is de erkenning van de noodzaak en van het werk van de mecenas. Een officiële erkenning van het bestaan en het belang ervan. Ten tweede om praktische redenen. Als je iets schenkt, dan zou je geen belastingen moeten hoeven betalen. Dat wat je schenkt, gaat al naar de gemeenschap! Als je in Nederland een schenking doet aan een museum of een theatergezelschap, dan kun je 125% aftrekken van genoemde schenking. Dat wil niet zeggen dat je hier als winnaar uitkomt, omdat het je nog steeds geld kost. Het is geen belastingtruc, maar natuurlijk kun je meer dingen doen. Het Ministerie van Financiën zegt “nee” vanwege het mogelijke verlies aan inkomsten, maar op de lange termijn is het rendement van die investering enorm. Er is een gebrek aan visie.

-        Hoe zit uw financiering in elkaar?

ArtAids financier ik voor 70 of 75% zelf. We hebben sponsors voor de exposities en in Barcelona hebben we er een paar gedaan met de Banco Sabadell. Voor mijn andere projecten zoek ik geen externe financiering.

-        Bent u geïnteresseerd in de “kunstmarkt”? Wekt nieuws over grote veilingen een soort belangstelling in u?

Over het algemeen zijn het beleggers die dat soort werken kopen. Ze beleggen in Braziliaans hout, in olie, of ze hebben aandelen van CityBank. Het doel is dat die beleggingen hun waarde behouden en dat ze die daarna weer met winst kunnen verkopen. Beleggers speculeren. De mensen kunnen natuurlijk doen waar ze zin in hebben, maar ik geloof dat dit niet goed is voor de kunstmarkt. Soms worden kunstenaars overschat die geen tijd hebben gehad zich te ontwikkelen. Als een jonge kunstenaar miljoenen dollars ontvangt voor zijn werk, dan wordt hem de ontwikkelingsgang ontzegd die hij nodig heeft om te rijpen. Het vertekent de kunstmarkt, omdat het lijkt alsof sommigen beter zijn dan anderen, hoewel iemand die zijn werk kan verkopen voor 200.000 euro daardoor niet veel beter is dan iemand anders die het verkoopt voor 15.000 of 20.000. Eerlijk gezegd, als ik die cijfers hoor, dan vind ik die obsceen.

-        Wat zijn uw laatste projecten?

De laatste productie is het werk op de Mercat de Santa Caterina. In Nederland heb ik een serie foto’s geproduceerd met Rob Nypels en momenteel werk ik samen met de ontwerpers Victor & Rolf aan een nieuw project. Ik verleen verschillende prijzen waarbij kunstenaars worden onderscheiden die nu werk aan het maken zijn: een Chinese kunstenaar in Bangkok, een Egyptische kunstenares in Barcelona…

-        Wat blijft er voor Han Nefkens over om te doen?

Ik heb het gevoel dat ik net begonnen ben. Er zijn wereldwijd nog honderden kunstenaars die nog ontdekt moeten worden. Ik werk met mijn prijzen en beurzen en met een team van “scouts” – kunstcritici, commissarissen, museumdirecteuren – die doorlopend in de hele wereld op zoek zijn naar nieuwe kunstenaars. Ik realiseer me dat er zoveel te kennen valt, dat ik graag met hen zou werken en hen naar Spanje zou halen. Het is heel belangrijk dat ze een platform hebben, een verbinding tussen dat wat buiten en dat wat in Spanje gebeurt.

-        Welke ervaring is u bijgebleven vanaf het begin van uw leven in de kunstwereld?

Wat me in deze activiteiten het gelukkigst maakt is dat ik zoveel mensen kan leren kennen die dezelfde passie delen en dat ik met hen iets gemeenschappelijks kan beginnen. Het belangrijkste is iets te doen wat me voldoening geeft en wat tegelijkertijd nuttig is voor de wereld.

HAN NEFKENS: DE VERZAMELAAR DIE DE TIJD VANGT
 
 
ArtAids

De ArtAids stichting werd in 2006 opgericht op initiatief van Han Nefkens. ArtAids gaat de strijd aan tegen AIDS, met de kracht van kunst als belangrijkste wapen. ArtAids nodigt vooraanstaande kunstenaars uit om op AIDS en aanverwante problemen geïnspireerd werk voort te brengen. Deze kunstwerken worden ingezet om mensen bewust te maken en hun betrokkenheid aan te moedigen.

Fundació Han Nefkens

De Han Nefkens Stichting is een non-profit organisatie die in 2009 in Barcelona is opgericht met als doel eigentijdse kunstwerken voort te brengen. Haar belangrijkste missie bestaat uit het stimuleren van scheppend werk in Barcelona, door internationale kunstenaars de mogelijkheid te bieden om kunstwerken te creëren en deze in de stad te laten zien en het bevorderen van andere aspecten van de hedendaagse creatie.

H+F

In 2000 begon Han Nefkens met het verzamelen van kunst die hij onderbracht in de H+F Collectie, genoemd naar hemzelf en zijn levensgezel Felipe. Sindsdien is hij niet alleen actief als verzamelaar maar ook als initiator van internationale kunstprojecten, vaak in samenwerking met musea en andere kunstinstellingen.