In de media
Titel
Datum
Publicatie
Onderwerp
Genre
Han Nefkens: “Ik ben meer een bewaker van de kunst dan een verzamelaar”
14/8/2010
El Pais
mecenaat
interview



In Barcelona woonachtige Nederlander koopt hedendaagse kunstwerken of geeft opdracht aan internationale kunstenaars om deze te maken, waarna hij de werken direct in bruikleen geeft aan musea.

Door Á. M.

DE VERZAMELAAR creëert zijn modellen en Han Nefkens heeft een model. In de jaren zestig en zeventig werd verzamelen gezien als een vorm van het construeren van de geschiedenis, van het begrijpen van het heden. De Europese en Amerikaanse verzamelingen weerspiegelden privéontmoetingen met de kunstenaars, onthulden persoonlijke ervaringen en intieme communicatieprocessen. Voor deze Nederlandse journalist en schrijver (Rotterdam, 1954) is verzamelen “een vorm van delen. De daad van het geven is een van de meest ondergewaardeerde waarden in onze maatschappij. Maar als je deelt, ben je niet alleen,” zegt hij. Nefkens, die al tien jaar woonachtig is in Barcelona, kocht zijn eerste kunstwerk in 2001, een video-installatie van Pipilotti Rist, waaraan vervolgens Jeff Wall, Sam Taylor-Wood, Bill Viola, Shirin Neshat en Félix González-Torres werden toegevoegd. Wat Nefkens zo bijzonder maakt, is dat hij zijn werken in bruikleen geeft aan Europese musea. “Ik voel me meer een bewaker dan een verzamelaar, omdat ik me er altijd van verzeker dat de werken zo goed mogelijk en zo lang mogelijk tentoongesteld worden.” Sinds 2001 werkt hij samen met het Centraal Museum in Utrecht, het Boijmans Van Beuningen in Rotterdam, Huis Marseille te Amsterdam, de FRAC Nord-Pas de Calais in Duinkerken en de stichting Fundació Miró.

Vraag: De jaren tachtig luidden het eind in van het tijdperk van de kaisers van het verzamelen, Peter Ludwig, de graaf van Panza, Reiner Speck, Martin Visser, Urs Rausmüller… U hebt zelf al gezegd dat u zich niet met deze namen identificeert. Hoe bent u begonnen, wat waren uw eerste prikkels?

Antwoord: Ik ben nooit een typische verzamelaar geweest, omdat alles wat ik koop rechtstreeks naar de musea gaat. Ik profiteer van hun infrastructuur en hun netwerk van contacten. En voor de musea is mijn werk niet alleen een financiële hulp, maar er vindt ook een uitwisseling van ideeën plaats. Om die reden begin ik pas met de aankoop van werken als ik met een museum samenwerk dat bereid is om de werken te tonen en in bruikleen te ontvangen. De kunst behoort niet toe aan de koper, maar aan de maatschappij. Het in een huis verborgen houden van een kunstwerk is voor niemand goed. Ik hou ervan om in een huis van anderen te zijn. Als kind raakte ik altijd het meest opgewonden van visites; ik genoot van die mengeling van afstand en verrassing, omdat ik op een andere plaats was dan de gebruikelijke - andere gordijnen, andere gerechten, een andere geur.

Vraag: U bent dus het best te betitelen als een mecenas?

Antwoord: Ja. Wat me echt bij voorbaat al blij maakt, is de uitdaging om een kunstwerk te creëren dat op andere wijze niet had bestaan. In de afgelopen jaren heb ik geen aankopen gedaan, maar heb ik wel opdracht gegeven tot het maken van werken voor specifieke musea aan kunstenaars zoals Olaf Nicolai, Andro Wekua, Steiner & Lenzlinger, Sherana Shabazi, Ryan Gander en, als laatste, Pipilotti Rist voor de Fundació Miró. Ik kom nu net terug uit Beiroet, waar ik een tentoonstelling heb gezien van Mona Hatoum. Ik zou graag iets met haar willen doen in Barcelona. Ik heb ook de stichting ArtAids opgericht. Ik geef opdrachten over het onderwerp aids aan kunstenaars wereldwijd. Via H+F Curatorial Grant nodig ik, samen met de FRAC Nord-Pas de Calais, jonge kunstenaars uit om aan speciale projecten mee te werken, zodat ze praktische ervaringen opdoen.

Vraag: Het idee van de verzamelaar die deel uitmaakte van een culturele en politieke beweging staat ver af van de huidige drive van de grote hoofdsteden, met de arrogantie van Arnault, Pinault, Flick en Saatchi. Denkt u dat het nu afgelopen is met dat “het maakt niet uit wat het kost, ik neem het mee”?

Antwoord: Nee, want er blijven mensen bestaan met heel veel geld. Voor hen is kunst een symbool van hun status, hun ego. In plaats van een derde jacht kopen ze vijf werken van Damien Hirst. Veel kunstverzamelingen lijken op elkaar omdat ze zijn aangekocht door eigenaren die zich door dezelfde galeries hebben laten adviseren. Het zijn uitwisselbare verzamelingen. Ze zeggen ons niets over de persoon, maar meer over hoe zeer iets in trek was in die tijd.

Vraag: Vindt u dat uw verzameling een voorbeeld is van de Westkunst, de westerse cultuur? Is het misschien meer een fragmentarische visie van een tijdperk dan een doorlopend algemeen overzicht?

Antwoord: Het is natuurlijk een visie op slechts een klein deel van het afgelopen decennium, maar het is vooral een visie op wie ik ben. Ik heb een nogal zwervend bestaan en dit vind je terug in de collectie, waarin je, behalve de westerse kunstenaars, werken ziet van kunstenaars uit Japan, Thailand, het Nabije Oosten en Zuid-Afrika. Maar de collectie bestrijkt nog steeds niet voldoende gebieden in de wereld.

Vraag: Welke dosis scepsis heeft een verzamelaar nodig?

Antwoord: Voor wat betreft de hypes - laten we zeggen zeer actuele stempels op het heden - moet een verzamelaar meer vertrouwen op wat zijn gevoel hem zegt, dan op wat hij hoort. Zoals in bijna het hele leven krijg je uiteindelijk het beste resultaat als je maar op je intuïtie vertrouwt.

Vraag: Walter Benjamin zei ooit dat verzamelen een manier van confrontatie is met de dood. Een verzameling blijft altijd levend, hij kan nooit worden voltooid, er blijft dus altijd iets over dat erin kan worden opgenomen. Eind 2001 werd u ernstig ziek door een hersenontsteking die veroorzaakt was door het hiv-virus. Waarom is uw ziekte zo belangrijk als referentiekader voor uw collectie?

Antwoord: Wij die ons bewust zijn van de broosheid van het leven zijn bevoorrecht, omdat we niet meer de illusie hebben van een eeuwig leven. We weten beter dan wie ook dat het leven altijd in het nu is. Voor mij is leven, samen leven en beleven. De kunst is bij uitstek een daad van delen en een rebellie tegen de dood. Mijn collectie heeft niet het stempel van de ziekte, maar van de broosheid van het leven en van de poëtische uitdrukking daarvan.

Vraag: Wat is uw meest emotionele keuze geweest en het werk waarmee u het moeilijkste kunt samenleven?

Antwoord: Mijn meest emotionele keuze is ‘Little Children’ van Jeff Wall geweest. Dit was het eerste werk dat ik kocht nadat ik hersteld was van de hersenontsteking. Het zijn negen foto’s in lichtkasten van kinderen uit de hele wereld, met verschillende luchten op de achtergrond. Het werk is vol van leven en hoop. Het moeilijkste is een video van Ryan Gander, ‘Is this Guilt in You Too’, waarin je een auto stil ziet staan in de sneeuw, terwijl een voice-over spreekt over het reële en irreële in de wereld van de kunst. Ik vind het werk fantastisch, maar tegelijkertijd roept het in mij een gevoel van verlatenheid op. Alleen en geïsoleerd zijn is het tegendeel van waar ik naar op zoek ben. Mijn collectie laat niet alleen mijn verlangens zien, maar ook veel van mijn angsten. Het delen van deze angsten met de wereld is een manier om deze uit te bannen.

Foto: Cris Izquierdo



Han Nefkens: “Ik ben meer een bewaker van de kunst dan een verzamelaar”
 
 
ArtAids

De ArtAids stichting werd in 2006 opgericht op initiatief van Han Nefkens. ArtAids gaat de strijd aan tegen AIDS, met de kracht van kunst als belangrijkste wapen. ArtAids nodigt vooraanstaande kunstenaars uit om op AIDS en aanverwante problemen geïnspireerd werk voort te brengen. Deze kunstwerken worden ingezet om mensen bewust te maken en hun betrokkenheid aan te moedigen.

Fundació Han Nefkens

De Han Nefkens Stichting is een non-profit organisatie die in 2009 in Barcelona is opgericht met als doel eigentijdse kunstwerken voort te brengen. Haar belangrijkste missie bestaat uit het stimuleren van scheppend werk in Barcelona, door internationale kunstenaars de mogelijkheid te bieden om kunstwerken te creëren en deze in de stad te laten zien en het bevorderen van andere aspecten van de hedendaagse creatie.

H+F

In 2000 begon Han Nefkens met het verzamelen van kunst die hij onderbracht in de H+F Collectie, genoemd naar hemzelf en zijn levensgezel Felipe. Sindsdien is hij niet alleen actief als verzamelaar maar ook als initiator van internationale kunstprojecten, vaak in samenwerking met musea en andere kunstinstellingen.