In de media
Titel
Datum
Publicatie
Onderwerp
Genre
“Het geluk van een gevoel delen, krijg je niet van een Ferrari”
13/12/2014
La Vanguardia
mecenaat
interview
NÚRIA ESCUR

Han Nefkens, oprichter van ArtAids, een organisatie die gericht is op bewustwording rond hiv, geïnterviewd in het kantoor van de Fundació Suñol waar momenteel de tentoonstelling Perfect Lovers is te zien.


Hij was 33 jaar oud en werkte als journalist voor de Mexicaanse radio toen hem verteld werd dat hij seropositief was. Levensverwachting? Een tot twee jaar. Hij stortte in, krabbelde weer op en vandaag, 27 jaar later en na een levensgeschiedenis waar een heel boek over geschreven zou kunnen worden, is hij nog steeds onder ons. Het lot, zijn vastberadenheid en de antiretrovirale middelen deden de rest. Afgelopen maandag vond de Wereldaidsdag plaats, terwijl Han Nefkens (Rotterdam, 1954) bezig was met de tentoonstelling Perfect Lovers. Arte en tiempos del sida (Kunst in tijden van aids), die werken rond dat onderwerp samenbrengt. Deze tentoonstelling duurt tot 24 januari en wordt gepresenteerd door de door hem in 2006 opgerichte stichting ArtAids en de Fundació Suñol.

U houdt er niet van dat men zegt dat kunst therapeutisch is.
Dat is omdat als ik het woord ‘therapeutisch’ zeg, ik meteen al kinderen voor me zie in een knutselruimte of mensen met alzheimer die aan origami doen. Het leven is net zo therapeutisch als kunst.

Maar kunst veranderde u.
Dat wel. Als je kijkt naar een kunstwerk, dan kijk je door de ogen van de kunstenaar. En dat brengt iets in je in beweging; het verandert je wereld en het verandert je focus.

Journalist, mecenas, kunstverzamelaar, schrijver, filantroop ... wat blijft u doen?
Ik ben op een punt aangekomen waarop het me volledig om het even is. Maar onlangs vertelde iemand me dat ik in staat ben - en dat is volgens mij prachtig - om verbinding te maken met totaal verschillende mensen, mensen die geografische en ideologische tegenpolen vormen, hen te kruisen...

Een mixer?
Ja, ja, dat zou mooi zijn! Ik ben een ‘mixer’ van de mensheid.

U houdt ook van het woord ‘activist’.
Ja, omdat dit erop duidt dat je vecht voor iets waar je in gelooft. Ik ben actief in het leven, maar ik heb geen enkele behoefte om de toekomst ervan te beheersen. Je moet het laten gaan.

Had u ooit gedacht 60 te worden?
Nooit.

Herinnert u zich de dag waarop u verteld werd dat u seropositief bent?
Volkomen. Op 17 november 1987, om 7 uur ’s avonds, kreeg ik in Mexico een briefje: ‘hiv-test positief.’ Het grappige is dat ik allereerst, gedurende een vluchtige seconde, dacht ‘positief’, wat goed! Dat is vast iets goeds, iets constructiefs ...

Kostte het u moeite om het nieuws te verwerken?
Ja, heel veel moeite. Het was nooit bij me opgekomen dat ik aids zou kunnen krijgen. Nooit. Bovendien waren er in die tijd in Mexico geen medicijnen. Ik moest naar de VS, waar me een levensverwachting van een jaar werd gegeven.

En toen besloot u om de rest van uw leven te besteden aan wat u echt wilt.
Dat scherpte mijn passie voor het leven. Het begon te dringen, ik kreeg haast. Als ik al moet gaan, dan ga ik geen dingen doen die ik niet wil! Ik hecht aan kunst.

Waarom hedendaagse kunst en geen andere discipline, muziek of zelfs de literatuur die zo dicht bij u als schrijver staat?
Dat is een hele goede vraag, want ik heb er nu meteen een antwoord op. Vroeger had ik dat niet. Ik kwam voor het eerst iets heel gebruikelijks in mijzelf tegen: eerst doe ik en dan denk ik. Ik denk dat ik me op de hedendaagse kunst wierp, omdat ik ervan hield. Ik weet niet of de kunst me passioneert, vanwege het plezier dat de kunst me verschaft of andersom. Ik dacht er niet aan of het me uitkwam, net als wanneer je verliefd wordt.

Maar de ziekte vorderde gestaag.
Het virus is een slim virus dat bestand is tegen medicijnen. Ik jaagde mijn verpakkingen erdoorheen, aangezien er niets anders was dat ik kon doen! En wonder boven wonder - het leven is willekeurig, vergeet dat nooit - kwam er een nieuw medicijn.

Van het ene wonder naar het andere.
Je voelt dat je in de verlenging zit van je persoonlijke voetbalwedstrijd; elke dag die voorbijgaat is in feite een geschenk. De meeste mensen realiseren zich dat niet.

Dat gevoel van ‘extra tijd’ leerde u al heel jong kennen. Zou er zonder dit heldere inzicht iets aan uw leven hebben ontbroken?
Ik zou een heel ander leven hebben gehad! Ik zou op gemiddelde snelheid hebben geleefd. Ik weet niet of het kleurlozer of interessanter zou zijn geweest, als journalist. Maar het intense levensgevoel dat ik nu heb, had ik zeker niet gevoeld.

U verloor onderweg veel vrienden en een broer.
Ik voel een grote verantwoordelijkheid ten opzichte van al die mensen die hetzelfde slechte nieuws kregen als ik, die net als ik vochten, maar die niet hetzelfde geluk hadden als ik. Wat ik doe, doe ik in hun naam.

Sommigen schamen zich nog steeds om openlijk te erkennen dar ze seropositief zijn.
Weet je waarom? Omdat belangrijke mannen en vrouwen er niet voor uitkomen. Ik weet zeker dat als politici, kunstenaars, bekende profs duidelijk zouden zeggen: “Ik heb hiv, ik werk eraan om het te overwinnen, ik ga verder met mijn dagelijkse leven en neem mijn medicijnen alsof er niets aan de hand is”, dat de mensen dan zouden gaan begrijpen dat het zo is.

Zodat het normaal wordt.
Waarom kan ik zeggen dat ik ALS, een te hoog cholesterol of diabetes heb en kan ik niet gewoon toegeven dat ik hiv heb? Ik wil gewoon dat het erkend wordt.

Kwam u afwijzing tegen?
Dat was het allervreemdste: als je het in het openbaar zegt, dan denk je dat ze je zullen afwijzen. Maar ik ben dat nooit tegengekomen!

U koos ervoor om kunstwerken van uw collectie in musea te plaatsen in diverse landen wereldwijd. Een ongewoon gul gebaar.
Ik begon in 1999 als kunstverzamelaar. Maar ik wist van tevoren dat ik geen kunstwerken wilde verwerven om op te hangen in de eetkamer van mijn
huis. Ik wilde dat andere mensen konden genieten van de kunstwerken die mij hadden geraakt. Het eerste werk dat ik kocht, ging rechtstreeks naar het museum zonder eerst naar mijn huis te gaan.

Het is goed om een filantropische miljonair te hebben, maar moet dit niet ook een verantwoordelijkheid van de overheid zijn?
Er was een tijd waarin de publieke sector, ook in Nederland, verantwoordelijk was voor alles. En in de 16e en 17e eeuw waren er mecenassen. De toekomst ligt ongetwijfeld in de samenwerking tussen de publieke sector – die natuurlijk zijn beperkingen heeft – en de private sector.

Geen Ferrari’s, geen jachten?
Waarom? De hoeveelheid vreugde die mijn werk me in de afgelopen vijftien jaar heeft gegeven, is onbetaalbaar. Een Ferrari geeft je niet het geluk dat je voelt als je emoties deelt.

En van welk werk in uw huis zou u tegen geen enkele prijs afstand willen doen?
Van een werk van Shirin Neshat, de Iraanse kunstenares. Het is een foto van een begrafenis op een strand met zwarte mannen en iemand gehuld in het wit. Er is veel belangstelling voor dit werk. Elke keer als het mijn huis verlaat ... oh, die pijn, ik wil dan dat het weer terugkeert naar huis! Ik voel me dan net een moeder met een kind dat naar het vakantiekamp gaat.

U werd verliefd op Barcelona omdat er ‘leven op straat’ was.
Wat een warm leven! De mensen sluiten zich niet thuis op, ik ben dol op de Catalaanse keuken en het ritueel fascineert me: hier eten ze niet snel! Ik begrijp niet hoe iemand nog kan twijfelen dat Catalonië een natie is. En ik begrijp bijvoorbeeld ook niet waarom het vrijwel een wettelijk voorschrift is dat iemand zijn eigen taal niet kan spreken. Het is beledigend, onhandig en weinig opbouwend.

Ook Dr. Clotet bevindt zich in deze stad. Uw voormalige vertrouwensarts was Joep Lange, de aidsspecialist die stierf in het boven Oekraïne neergehaalde vliegtuig ...
Dat ongeluk brak opnieuw mijn hart. Hij was de man die mijn leven redde. We waren goede vrienden. We spraken elkaar dagelijks. Ze waren zo’n enthousiast koppel! Voor het eerst reisden ze niet economy class. Ze [Jacqueline van Tongeren, de partner van Joep Lange] stuurde me een bericht voor het opstijgen: “Ik moet nu gaan, we vertrekken.” Ik heb ze niet meer gezien. Het was verschrikkelijk, maar ik voelde geen wrok tegen het leven, alleen een enorm verdriet. Het leven brengt je nooit wat je ervan verwacht. En nu richt ik mijn hoop op Dr. Clotet.

De F in uw H+F Collection komt van Felipe, uw Mexicaanse echtgenoot. U bent 36 jaar samen, van harte gefeliciteerd!
Nog een wonder. Hij is de beste man ter wereld, ook daarmee had ik geluk. Hij is meubelrestaurateur, heel lief, origineel en vooral zeer authentiek. Hij is altijd zichzelf, in iedere situatie.

In Catalonië is het aantal aidsbesmettingen in de afgelopen vijf jaar toegenomen. Wat kunt u zeggen zodat de mensen waakzaam blijven?
Ik kan ze vertellen dat ze een condoom moeten gebruiken, maar dat weten ze al en bovendien luisteren ze domweg niet naar me. Als je 20 bent, is het erg moeilijk om je impulsen te beheersen. Daarom zou ik ze zeggen dat ze zich om de drie maanden moeten laten testen, want dit is de enige manier om niet ook anderen te besmetten en om ervoor te zorgen dat ze je behandelen voordat het te laat is.

‘LOVERS’, AIDS EN GEEN VERWACHTINGEN
Han Nefkens studeerde journalistiek in Frankrijk en de VS en al snel leerde hij dat kunst kon genezen. Terwijl hij tussen de foto’s en bloemen loopt - “als goed Nederlander geven ze me een gevoel van thuis zijn” - vertelt hij dat hij tevreden zou zijn als “degenen die door deze deur komen om Perfect Lovers te zien, begrijpen dat aids een medische diagnose is net als iedere andere.”

Nadat hij erin geslaagd was het stigma van seropositief zijn te overwinnen, kreeg hij een paar jaar geleden een hersenontsteking. “Ik zou in een rolstoel hebben kunnen blijven zitten of sterven. Ik was als een tweejarige peuter, ik dacht niet na, ik was helemaal van de wereld. Ik moest opnieuw leren praten, eten. Emotioneel was ik onevenwichtig. Maar ik kwam er bovenop! Weer een fantastische kans die ik heb gekregen.”

Sommige van uw boeken – Tiempo prestado (De gevlogen vogel) en Hermanos de sangre (Bloedverwanten) komen samen in de verspreiding van eenzelfde boodschap: “Hoe je denkt dat het leven zal zijn heeft niets te maken met de werkelijkheid en daarom zijn de mensen zo teleurgesteld.” Dus ... hoe verwacht u de resterende tijd van uw leven door te brengen? “Ik verwacht niets, maar ik sta open voor alles.”
“Het geluk van een gevoel delen, krijg je niet van een Ferrari”
 
 
ArtAids

De ArtAids stichting werd in 2006 opgericht op initiatief van Han Nefkens. ArtAids gaat de strijd aan tegen AIDS, met de kracht van kunst als belangrijkste wapen. ArtAids nodigt vooraanstaande kunstenaars uit om op AIDS en aanverwante problemen geïnspireerd werk voort te brengen. Deze kunstwerken worden ingezet om mensen bewust te maken en hun betrokkenheid aan te moedigen.

Fundació Han Nefkens

De Han Nefkens Stichting is een non-profit organisatie die in 2009 in Barcelona is opgericht met als doel eigentijdse kunstwerken voort te brengen. Haar belangrijkste missie bestaat uit het stimuleren van scheppend werk in Barcelona, door internationale kunstenaars de mogelijkheid te bieden om kunstwerken te creëren en deze in de stad te laten zien en het bevorderen van andere aspecten van de hedendaagse creatie.

H+F

In 2000 begon Han Nefkens met het verzamelen van kunst die hij onderbracht in de H+F Collectie, genoemd naar hemzelf en zijn levensgezel Felipe. Sindsdien is hij niet alleen actief als verzamelaar maar ook als initiator van internationale kunstprojecten, vaak in samenwerking met musea en andere kunstinstellingen.